Thiên bàn, địa bàn là gì? Hiểu bố cục một lá số tử vi

Lần đầu nhìn một lá số tử vi, nhiều người thấy giống một tấm bản đồ kỳ lạ: một ô vuông lớn ở giữa đầy chữ, bao quanh là mười hai ô nhỏ chi chít tên sao. Trong sách tử vi, hai phần này có tên riêng: ô giữa thường gọi là thiên bàn, mười hai ô bao quanh gọi là địa bàn. Bài viết này giải thích mỗi phần ghi những gì, vì sao lại gọi như vậy, và nên đọc theo thứ tự nào.

Tóm tắt

• Theo cách gọi phổ biến của lá số Việt Nam, thiên bàn là ô giữa ghi thông tin chung, địa bàn là mười hai ô ứng với mười hai địa chi.
• Địa bàn cố định: cung Tý luôn ở chỗ của Tý, cung Ngọ luôn ở chỗ của Ngọ, với mọi lá số.
• Thứ thay đổi theo từng người là những gì được đặt lên địa bàn: cung Mệnh ở đâu, sao nào ở đâu.
• Nên đọc thiên bàn trước để nắm “nền” của lá số, rồi mới đi vào từng ô của địa bàn.

Địa bàn: mười hai ô cố định

Địa bàn gồm mười hai ô, mỗi ô ứng với một địa chi từ Tý đến Hợi. Trên lá số truyền thống, mười hai ô xếp thành một khung vuông bao quanh ô giữa. Bốn góc là Dần, Tỵ, Thân, Hợi; cung Ngọ nằm ở cạnh trên, cung Tý ở cạnh dưới. Đi từ Tý sang Sửu, Dần, Mão và tiếp tục là đi theo chiều kim đồng hồ, chiều mà sách gọi là “thuận”.

Điểm quan trọng: vị trí của mười hai địa chi không bao giờ thay đổi. Lá số của bạn và của bất kỳ ai khác đều có ô Tý ở cùng một chỗ. Chính vì nền cố định này mà người học tử vi có thể nói “Thái Dương ở Ngọ thì sáng, ở Tý thì tối” cho mọi lá số. Bài địa chi là gì giới thiệu mười hai chi.

Những gì được đặt lên địa bàn

Trên nền cố định ấy, mỗi lá số đặt lên những thứ riêng của mình:

• Mười hai cung chức: cung Mệnh nằm ở ô nào tùy tháng và giờ sinh, rồi các cung Phụ Mẫu, Phúc Đức, Điền Trạch, Quan Lộc, Nô Bộc, Thiên Di, Tật Ách, Tài Bạch, Tử Tức, Phu Thê, Huynh Đệ đi thuận theo sau.
• Thiên can của mỗi ô, suy từ can năm sinh theo phép Ngũ Hổ Độn, nên mỗi ô có một cặp can chi riêng như Bính Dần, Đinh Mão.
• Mười bốn chính tinh với độ sáng, cùng các phụ tinh, Tứ Hóa, Tuần, Triệt.
• Các thông tin vận hạn: tuổi bắt đầu đại vận của từng ô, tiểu hạn, giai đoạn vòng Tràng Sinh.

Trên lá số của Đẩu Số, mỗi ô còn có một dòng nhỏ phía dưới ghi tiểu hạn, giai đoạn Tràng Sinh và tháng hạn của năm đang xem, ghi dạng T.1 đến T.12. Bài 12 cung trong lá số tử vi giải thích ý nghĩa từng cung chức.

Thiên bàn: ô giữa ghi thông tin chung

Ô giữa lá số, thường được gọi là thiên bàn, là nơi ghi những thông tin dùng chung cho cả lá số:

• Ngày giờ sinh dương lịch và âm lịch, can chi của năm, tháng, ngày, giờ.
• Năm đang xem và tuổi âm của năm ấy.
• Âm dương nam nữ, ví dụ dương nam hay âm nữ, quyết định chiều đi của đại vận.
• Bản mệnh, tức nạp âm của năm sinh, và cục, tức nạp âm của cung Mệnh.
• Quan hệ sinh khắc giữa cục và bản mệnh.
• Âm dương thuận lý hay nghịch lý.
• Mệnh chủ, Thân chủ, và cung Thân nằm ở cung chức nào.

Mỗi dòng ấy là một “tham số nền”. Ví dụ, chỉ cần nhìn cục ở thiên bàn là biết đại vận đầu bắt đầu ở tuổi nào; nhìn âm dương nam nữ là biết đại vận đi thuận hay nghịch. Bài Mệnh chủ, Thân chủ là gì và âm dương thuận lý, nghịch lý là gì giải thích hai dòng hay bị bỏ qua.

Vì sao gọi là thiên và địa

Cách gọi này gợi lại hình ảnh trời và đất quen thuộc trong tư duy phương Đông. Địa bàn là “đất”: mười hai địa chi cố định như mười hai phương. Thiên bàn là “trời”: phần ghi những gì riêng của con người được sinh ra dưới bầu trời ấy, vào thời khắc ấy.

Cần biết rằng trong một số môn thuật số khác, hai chữ thiên bàn và địa bàn được dùng theo nghĩa hơi khác: địa bàn là vòng chi cố định, thiên bàn là vòng xoay đặt chồng lên trên. Nếu hiểu theo nghĩa này, thì trong tử vi, mười hai cung chức và các sao xoay theo từng người chính là lớp “trời” đặt lên “đất”. Hai cách hiểu không mâu thuẫn; chúng chỉ nhấn vào hai khía cạnh của cùng một cấu trúc: phần cố định và phần thay đổi.

Đọc theo thứ tự nào

1. Đọc thiên bàn: nắm âm dương, bản mệnh, cục, thuận lý hay nghịch lý, Thân cư cung nào. Đây là bức tranh nền.
2. Tìm cung Mệnh trên địa bàn, đọc chính tinh, phụ tinh và tam phương tứ chính của nó.
3. Đọc các cung khác theo câu hỏi bạn quan tâm.
4. Cuối cùng mới đến lớp vận hạn: đại vận, tiểu hạn, các sao lưu.

Bài cách đọc lá số tử vi cho người mới đi qua từng bước chi tiết hơn, còn mục lá số tử vi là gì trong từ điển có định nghĩa ngắn.

Từ bàn giấy đến bàn 3D

Bố cục thiên bàn ở giữa, địa bàn bao quanh đã có từ thời lá số còn viết tay trên giấy. Ngày nay, cùng dữ liệu ấy có thể được trình bày theo nhiều cách, kể cả dạng bầu trời ba chiều. Bài lá số 3D khác gì lá số giấy truyền thống so sánh hai cách nhìn.

Hãy lập lá số của bạn, đọc ô giữa trước, rồi tìm ô có chữ Mệnh trên khung mười hai cung. Chỉ cần nắm được hai phần này, lá số sẽ bớt rối mắt đi rất nhiều.

Nội dung mang tính tham khảo, chiêm nghiệm.