Gieo quẻ Lục Hào là gì? Ba đồng xu, hào động và cách đọc

Nếu Mai Hoa Dịch Số lập quẻ từ thời điểm, thì Lục Hào lập quẻ từ sáu lần gieo ba đồng xu. Cách gieo đơn giản, nhưng cách đọc lại nhiều tầng: mỗi hào được gắn can chi, có vai trò riêng, mạnh yếu theo tháng và ngày.

Bài viết này giải thích từng khái niệm bằng lời đơn giản, rồi đi qua một quẻ giả định từ sáu lần gieo cho tới lúc an xong các hào.

Tóm tắt

• Lục Hào gắn can chi lên từng hào theo phép nạp giáp, tương truyền do Kinh Phòng đời Hán hệ thống hóa.
• Ba đồng xu gieo sáu lần, từ hào 1 lên hào 6; tổng 6 và 9 là hào động.
• Thế là mình, Ứng là phía bên kia; dụng thần được chọn theo câu hỏi trong năm lục thân.
• Nguyệt lệnh (tháng theo tiết khí) và nhật thần cho biết hào mạnh hay yếu; tuần không và phục thần là các tầng tinh tế hơn.

Lục Hào và phép nạp giáp

Nạp giáp là cách gắn một thiên can và một địa chi cho từng hào của quẻ. Tương truyền phép này do Kinh Phòng, một học giả đời Hán, hệ thống hóa. Nhờ địa chi, mỗi hào mang một hành trong ngũ hành. Về can chi, xem bài thiên can là gì và địa chi là gì.

64 quẻ được chia thành tám cung (Càn, Khảm, Cấn, Chấn, Tốn, Ly, Khôn, Đoài), mỗi cung tám quẻ; hành của cung là hành của quẻ thuần đứng đầu. So hành của từng hào với hành của cung, ta biết hào đó đóng vai gì. Đây là chỗ khác Mai Hoa: Mai Hoa đọc hai quẻ đơn, còn Lục Hào đọc từng hào.

Gieo ba đồng xu sáu lần

Mỗi đồng xu có một mặt tính là dương (3 điểm) và một mặt tính là âm (2 điểm); mặt nào là dương là do quy ước. Gieo cả ba đồng một lần rồi cộng lại:

• 6: ba mặt âm, gọi là lão âm, hào âm động (ký hiệu ×).
• 7: hai âm một dương, thiếu dương, hào dương tĩnh.
• 8: hai dương một âm, thiếu âm, hào âm tĩnh.
• 9: ba mặt dương, lão dương, hào dương động (ký hiệu ○).

Gieo sáu lần, lần đầu là hào 1 ở dưới cùng, lần cuối là hào 6 ở trên cùng. Hào động sẽ lật sang âm dương ngược lại để ra quẻ biến. Nếu không có hào động, quẻ là quẻ tĩnh.

Thế, Ứng, lục thân và dụng thần

Mỗi quẻ có một hào Thế đại diện cho mình và một hào Ứng đại diện cho người hay việc ở phía bên kia, cách nhau ba hào.

Dù tên là lục thân, thực tế có năm vai trò, xác định bằng quan hệ giữa hành của hào và hành của cung (gọi là “ta”):

• Sinh ta là Phụ Mẫu: giấy tờ, nhà cửa, cha mẹ, học hành.
• Ta sinh là Tử Tôn: con cái, niềm vui, sự giải tỏa.
• Khắc ta là Quan Quỷ: công việc, chức vụ, áp lực.
• Ta khắc là Thê Tài: tiền bạc, tài sản.
• Cùng hành là Huynh Đệ: anh em, bạn bè, sự cạnh tranh.

Tên gọi trùng với vài cung trong tử vi, như cung Phụ Mẫu, nhưng là khái niệm khác hẳn. Dụng thần là hào đại diện cho điều bạn hỏi: hỏi tiền bạc xem Thê Tài, hỏi công việc xem Quan Quỷ, hỏi giấy tờ hay cha mẹ xem Phụ Mẫu, hỏi con cái xem Tử Tôn. Chọn đúng dụng thần là bước quan trọng nhất.

Lục thú, nguyệt lệnh và nhật thần

Lục thú gồm Thanh Long, Chu Tước, Câu Trần, Đằng Xà, Bạch Hổ, Huyền Vũ, an từ hào 1 lên theo can của ngày gieo: ngày Giáp, Ất bắt đầu từ Thanh Long; Bính, Đinh từ Chu Tước; Mậu từ Câu Trần; Kỷ từ Đằng Xà; Canh, Tân từ Bạch Hổ; Nhâm, Quý từ Huyền Vũ. Lục thú thêm sắc thái cho hào, không tự quyết định tốt xấu.

Nguyệt lệnh là tháng gieo quẻ, tính theo tiết khí chứ không theo tháng âm lịch: tháng Dần bắt đầu từ Lập Xuân, tháng Mão từ Kinh Trập… Hào được mùa thì vượng, bị mùa khắc thì suy. Hào có địa chi xung với chi tháng gọi là nguyệt phá.

Nhật thần là can chi của ngày gieo. Chi ngày có thể sinh, khắc hay xung các hào, nên một hào vượng theo tháng vẫn có thể bị ngày làm yếu đi, và ngược lại.

Tuần không và phục thần

Mười thiên can ghép với mười hai địa chi nên mỗi tuần mười ngày thừa ra hai chi, gọi là tuần không của tuần đó. Hào mang chi tuần không thường được hiểu là lực chưa phát, việc “chưa tới lúc”.

Khi dụng thần không xuất hiện trong sáu hào, người luận tìm nó ẩn dưới hào tương ứng của quẻ thuần đứng đầu cung; hào ẩn ấy gọi là phục thần.

Ví dụ giả định: từ sáu lần gieo đến quẻ

Giả sử một người hỏi: “Trong ba tháng tới, tôi nên chuẩn bị gì để việc xin chuyển bộ phận thuận lợi?” Câu hỏi về công việc nên dụng thần là Quan Quỷ. Quẻ được gieo vào một ngày Giáp Ngọ, trong tháng Thân theo tiết khí. Tất cả đều là giả định.

Sáu lần gieo cho tổng lần lượt: 8, 7, 9, 8, 7, 8. Từ dưới lên, sáu hào là: âm, dương, dương (động), âm, dương, âm.

• Hào 1 đến 3 (âm, dương, dương) là quẻ Tốn; hào 4 đến 6 (âm, dương, âm) là quẻ Khảm. Quẻ chủ: Thủy Phong Tỉnh.
• Hào 3 là lão dương nên lật thành âm; quẻ dưới thành Khảm. Quẻ biến: Thuần Khảm.

Thủy Phong Tỉnh thuộc cung Chấn (Mộc), Thế ở hào 5, Ứng ở hào 2. An nạp giáp và lục thân:

• Hào 6: Mậu Tý (Thủy), Phụ Mẫu.
• Hào 5: Mậu Tuất (Thổ), Thê Tài, Thế.
• Hào 4: Mậu Thân (Kim), Quan Quỷ.
• Hào 3: Tân Dậu (Kim), Quan Quỷ, hào động.
• Hào 2: Tân Hợi (Thủy), Phụ Mẫu, Ứng.
• Hào 1: Tân Sửu (Thổ), Thê Tài.

Đọc sơ bộ: Quan Quỷ có ở hào 3 và 4, và hào 3 đang động, gợi ý chuyện công việc đang có chuyển động. Tháng Thân là mùa Kim vượng nên Quan Quỷ được nguyệt lệnh nâng đỡ, nhưng ngày Ngọ thuộc Hỏa lại khắc Kim. Hai lực ngược chiều nhau, người luận phải cân cùng quẻ biến. Ngày can Giáp nên lục thú từ hào 1 lên là Thanh Long, Chu Tước, Câu Trần, Đằng Xà, Bạch Hổ, Huyền Vũ. Tuần Giáp Ngọ để trống Thìn và Tỵ, mà quẻ không có hào nào mang hai chi này, nên không có hào tuần không. Quẻ cũng thiếu Tử Tôn và Huynh Đệ; nếu câu hỏi là về con cái, ta phải tìm phục thần.

Một lời đọc chừng mực cho ví dụ này: có cơ hội, nhưng cũng có lực cản; nên chuẩn bị kỹ hồ sơ, trao đổi trước với người phụ trách và chọn thời điểm đề xuất hợp lý.

Cách hỏi và giới hạn

Hãy hỏi một việc cụ thể, có khoảng thời gian, khi tâm đã tĩnh, và chỉ gieo một lần cho một câu hỏi. Lục Hào không dùng để quyết định chuyện chữa bệnh, kiện tụng hay đầu tư; những việc đó cần người có chuyên môn.

Công cụ Lục Hào tính sẵn cung quẻ, Thế Ứng, lục thân, lục thú, phục thần, tuần không, vượng suy theo nguyệt lệnh, nguyệt phá và nhật thần; lời đọc được viết dựa trên phần đã tính, nên vẫn chỉ để tham khảo. Nếu muốn so sánh với cách lập quẻ theo thời điểm, xem bài Mai Hoa Dịch Số là gì, hoặc bài tử vi và Kinh Dịch liên quan gì không.

Khi đã có một câu hỏi rõ ràng, bạn có thể gieo quẻ ở Lục Hào và dùng lời giải như một góc nhìn để chuẩn bị tốt hơn.

Nội dung mang tính tham khảo, chiêm nghiệm.